“การสร้างสรรค์ศิลปะ” แนวร่วมภาพสะท้อนการจัดการปัญหาขยะ

By 0
48
“การสร้างสรรค์ศิลปะ” แนวร่วมภาพสะท้อนการจัดการปัญหาขยะ
“การสร้างสรรค์ศิลปะ” แนวร่วมภาพสะท้อนการจัดการปัญหาขยะ
 
ด้วยความหมายของ “การสร้างสรรค์ศิลปะ” ที่จำกัดความครอบคลุมถึง สามารถของมนุษย์ในการคิด แก้ปัญหา ดัดแปลงและพัฒนาจนสามารถประดิษฐ์ ผลิตสิ่งใหม่ๆ โดยมีเป้าหมาย คือ ทำให้สิ่งต่าง ๆ ดีขึ้น มีคุณค่ามากขึ้น ศาสตร์แขนงนี้จึงนับเป็นแนวร่วมสำคัญในการจัดการขยะอีกทางหนึ่ง
 
การนำขยะหรือสิ่งของเหลือใช้มาสร้างสรรค์เป็นสิ่งต่างๆ ไม่ใช่เรื่องใหม่ ประวัติศาสตร์ศิลปะบันทึกไว้ว่า จุดเริ่มต้นของการนำสิ่งของเหลือใช้มาเป็นงานศิลปะ เกิดขึ้นเมื่อ 104 ปีก่อน หรือประมาณปี พ.ศ.2460 โดย Marcel Duchamp (มาร์เซล ดูฌองป์) ศิลปินฝรั่งเศส ได้นำโถปัสสาวะชายมาแสดงเป็นผลงานศิลปะที่มีชื่อว่า ‘Fountain’ จนกลายเป็นงานศิลปะที่มีการถกเถียงกันมากที่สุดในศตวรรษที่ 20 หลังจากนั้นไม่นาน Pablo Picasso (ปาโบล ปิกาโซ)ศิลปินชื่อดังชาวสเปน ก็นำวัสดุเหลือใช้อย่างเบาะจักรยานและแฮนด์จักรยานมาสร้างเป็นงานประติมากรรมชื่อ Bull’s Head จากจุดเริ่มต้นดังกล่าวนี้เอง ศิลปินในยุคต่อ ๆ มาได้นำแนวคิดมาต่อยอดเพื่อสร้างงานศิลปะจากขยะอย่างจริงจัง
 
ช่วงปลายศตวรรษที่ 20 ศิลปินหลายคนนำวัสดุเหมือใช้มาประกอบเป็นผลงานศิลปะมากขึ้นเรื่อย ๆ จนเกิดแนวทางศิลปะที่เรียก ว่า“ Junk Art” หรือ“ Recycled Art” ออกมาสู่สาธารณะอย่างเป็นรูปธรรมขึ้น โดย ในปี พ.ศ.2525 Arman(อาร์มาน) ศิลปินอเมริกัน ได้นำเสนอผลงานชุดที่ชื่อว่า Accumulations ซึ่งเป็นงานศิลปะที่ ได้มาจากรวบรวมขยะสิ่งของเหลือใช้ต่างๆ ไว้ในกล่องแก้วสุญญากาศ ตลอดชีวิตการทำงานของอาร์มาน ได้รวบรวมสิ่งของเหลือใช้หลายชนิด ตั้งแต่ชิ้นใหญ่ๆ อย่างรถยนต์ ไปจนถึงชิ้นเล็ก ๆ อย่างเครื่องดนตรี เครื่องใช้ไฟฟ้า เครื่องมือแพทย์ เศษกระเบื้อง ฯลฯ มาประกอบเป็นงานประติมากรรมที่กระตุ้นให้ผู้ชมเกิดความตระหนักว่า มีสิ่งของมากมายที่ผลิตขึ้นเพื่อใช้งานในช่วงเวลาสั้น ๆ และถูกทิ้งให้กลายเป็นขยะสร้างภาระสิ่งแวดล้อม ศิลปินอีกคนที่ได้รับแรงบันดาลใจจากขยะคือ César Baldaccini (เซซาร์ บาลดาซซินี) ศิลปินชาวฝรั่งเศส ผลงานของเขาส่วนใหญ่ ได้มาจากการรวบรวมขยะ เช่น หนังสือพิมพ์ ผ้า กระป๋องหรือแม้แต่รถยนต์ มาเข้าเครื่องอัดอัดไฮดรอลิคอัดให้เป็นรูปทรงเรขาคณิต เป็นงานประติมากรรมที่สะท้อนสังคมแห่งการบริโภคที่สร้างขยะจำนวนมหาศาล
 
นอกเหนือจากการนำขยะมาสร้างสรรค์เพื่อกระตุ้นให้ผู้ชมเห็นความสำคัญของปัญหานี้แล้ว ศิลปินหรือกลุ่มคนทำงานสร้างสรรค์อีกจำนวนไม่น้อยที่นำขยะมาเป็นสื่อสำหรับหาช่องทางใหม่ ๆ ในการสร้างสรรค์อีกด้วย เช่นนำมาประกอบเป็นสิ่งของเพื่อให้ใช้งานได้อีกครั้งหรือนำไปเป็นวัตถุดิบในการผลิตสิ่งของที่ออกแบบขึ้นใหม่
 
โดยเมื่อช่วงต้นเดือน มีนาคม 2564 ที่ผ่านมานี้ หอศิลป์วารินแล็บ คอนเท็มโพรารี ได้นำเสนอนิทรรศการศิลปะการจัดวาง (installation art)ที่ชื่อว่า“ SWAMPED : ท่วม ” โดยผลงานจากกลุ่ม ศิลปินชุดนี้ นอกจากจะสะท้อนปัญหาขยะแล้ว ยังนำเสนอทางเลือกในการจัดการขยะด้วยแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน หรือ Circular Economy โดยคัดเลือกขยะบางประเภทมาใช้ซ้ำ ด้วยกระบวนการรีไซเคิล การซ่อมแซม ตกแต่ง ประดิษฐ์หรือแปรเปลี่ยน วัสดุเหลือใช้เป็นสิ่งของใหม่ เพื่อเป็นการลดการบริโภค โดย ธนวัต มณีนาวา หนึ่งในศิลปินของกลุ่ม ได้นำขยะพลาสติกมาสร้างสรรค์เป็นใบหน้าคน ซึ่งผลงานที่ได้ นอกจากจะสามารถนำไปประดับตกแต่งได้แล้ว ยังสะท้อนถึงปัญหาขยะ ว่า สาเหตุหลักเป็นเพราะฝีมือมนุษย์ ขณะที่ เพลินจันทร์ วิญญรัตน์ ศิลปินอีกคน ได้เก็บขยะจากที่ต่างๆ โดยนำขวดพลาสติก และกระป๋องมาตัดเป็นเส้น ก่อนนำมาสานผสมรวมกับเศษจากขยะในทะเล นำกระดาษรีไซเคิลมาทำเป็นเกลียว เศษด้ายจากโรงงาน ฯลฯ มาประดิษฐ์เป็นสิ่งทอเป็นผืนเพื่อนำกลับมาใช้อีกครั้ง
 
บทบาทของศิลปะที่เข้ามาช่วยจัดการปัญหาขยะ กลายเป็นแนวทางสำคัญอีกช่องทางหนึ่งที่ช่วยการจัดการปัญหาที่กำลังเกิดขึ้นทั่วโลก และเป็นเสียงสะท้อนที่หวังว่าจะส่งไปถึงทุกคนเพื่อสร้างความตระหนักว่า แต่ละคนสามารถมีส่วนร่วมในการแก้ปัญหานี้ได้
 
 
แหล่งอ้างอิง