TH | EN  
 
รายการคนไทยหัวใจสีเขียว



 
 
 

 
แนวทาง รักษาป่าชุมชน ซูเปอร์มาร์เก็ตชาวบ้านเขาดิน PDF Print E-mail
( 0 Votes )
Written by Administrator   
Monday, 05 April 2004 00:00
There are no translations available.

วิทยาลัยการจัดการสังคม(วจส.) ซึ่งเป็นองค์กรที่ส่งเสริมและเสริมสร้างนวัตกรรมเกี่ยวกับการเรียนรู้ และค้นหาคุณค่าของชุมชนท้องถิ่นในสังคมไทย ได้พบว่าชาวบ้าน ชุมชนบ้านเขาดิน ตำบลวังน้ำลัด อำเภอไพศาลี จังหวัดนครสวรรค์ มีความเข้มแข็งในการพึ่งตนเอง ทั้งในการดูแลป่าชุมชน แหล่งอาหารและอาชีพของชาวบ้าน ยังไม่รวมถึงการทำการเกษตรแบบผสมผสาน การจัดตั้งธนาคารข้าว โรงสีชุมชน และอีกจิปาถะ

แต่สิ่งที่ประทับใจสำหรับใครต่อใคร เป็นเรื่องการรักษาป่าชุมชนของชาวบ้าน ซึ่ง เป็นแนวทางแบบอย่างที่มีคุณค่า ดังนั้น จึงจัด "โครงการถอดองค์ความรู้องค์กรชุมชนบ้านเขาดิน" โดยลงพื้นที่เก็บข้อมูลและประมวลความรู้ชาวบ้านให้เป็นระบบ โดยมี นายบุญชู สิทธิจักร ชาวบ้านรุ่นบุกเบิกที่ย้ายมาจากจังหวัดร้อยเอ็ด นายถนอม ช่วยงาน ประธานเครือข่ายเกษตรกรรม และ นายถนอม มาหมอบ ประธานกลุ่มอนุรักษ์ป่า พาลงพื้นที่สำรวจความอุดมสมบูรณ์ของผืนป่าเกือบ 1,000 ไร่

สภาพป่าที่ชาวบ้านอนุรักษ์ มีทั้งไม้เต็ง ไม้รัง ไม้ประดู่ ต้นปรง และพืชผักทั้งผักอีนูน ผักหวานป่า ผักสาบ ระหว่างเดินป่าหน้าร้อน ลุงบุญชูเล่าว่า ชุมชนบ้านเขาดินตั้งรกรากปักถิ่นฐานอยู่ในหมู่ 1 และหมู่ 9 ของตำบลวังน้ำลัดมาเกือบ 50 ปีแล้ว

ชาวบ้านรุ่นแรกอพยพมาจากจังหวัดร้อยเอ็ด นครราชสีมา และจังหวัดชัยภูมิ มารับจ้าง และจับจองที่ทำกินตั้งแต่ปี 2494 ในยุคนั้นบ้านเขาดินยังใช้ชื่อเดิมอยู่คือ "บ้านทุ่งกฐิน" ช่วงแรกมีน้ำท่วมทุกครั้งที่ฝนตก ผู้ใหญ่สุวรรณ พงษ์ทุมพระ ผู้นำชาวบ้านคนแรก มักพาชาวบ้านย้ายขึ้นไปตั้งหมู่บ้านบริเวณที่เหนือขึ้นไปประมาณ 1.5 กิโล เมตร และตั้งชื่อหมู่บ้านว่า "บ้านเขาดิน"

"ในระยะแรกบ้านเขาดินยังขึ้นอยู่กับตำบลโคกเดื่อ อำเภอท่าตะโก แต่พอถึงปี 2500 ทางราชการแยกท่าตะโกออกเป็นกิ่งอำเภอไพศาลี และเป็นอำเภอไพศาลีในเวลาต่อมา บ้านเขาดินจึงไปขึ้นอยู่กับอำเภอไพศาลีในที่สุด เมื่อชาวบ้านอพยพมา จะเข้าไปถากถางพื้นที่ทำนาทำไร่ ป่าผืนใหญ่แต่เดิมจึงค่อยๆ ร่อยหรอไปเรื่อย กระทั่งเกิดภาวะฝนแล้ง เพราะชาวบ้านหันมาเผาถ่าน และยังมีนายทุนจ้างตัดไม้ไปทำเชื้อเพลิงรถไฟ และทำหมอนรถไฟ ป่าชุมชนที่เคยหนาแน่นจึงกลายเป็นป่าทรุดโทรม เหลือแต่ตอไม้ ขณะนั้นมีนายทุนคนหนึ่งซึ่งเป็นกำนันจะเข้ามาจับจองพื้นที่ป่าเป็นของตัวเอง ชาวบ้านเลยช่วยกันกันออกไป ในที่สุดนายทุนต้องยอมถอย เมื่อนายทุนออกไปแล้ว ชาวบ้านจึงคืนพื้นที่ให้เป็นป่าเหมือนเดิม"

กระนั้นยังมีคนลักลอบตัดไม้อยู่ ชาวบ้านจึงมีการหารือกัน และตั้งกฎว่าให้ชาวบ้านนำเฉพาะไม้แห้งออกจากป่าได้เท่านั้น แต่ยังมีชาวบ้านบางคนแอบตัดไม้ทิ้งไว้จนแห้ง และแอบเก็บ ทำให้เกิดความสงสัยว่าทำไมไม้แห้งไม่หมดเสียที พอเข้าไปสำรวจจึงได้รู้ความจริง แกนนำชาวบ้านจึงต้องมาประชุมกันอีกครั้ง คราวนี้ออกกฎเข้มงวด และมีการตรวจตราพื้นที่ด้วย

"แกนนำหมู่บ้านพยายามทำความเข้าใจกับชาวบ้านว่า ป่าไม้เป็นแหล่งอาหารสำคัญ ถ้าใช้อย่างไม่ดูแลรักษา วันหนึ่งก็จะหมดไป หากดูแลอนุรักษ์ไว้ มันจะเป็นแหล่งอาหารต่อไปอีกนาน เมื่อชาวบ้านเข้าใจจึงร่วมมือกับคณะกรรมการ และพอเราเปิดรับอาสาสมัครทำกิจกรรม ชาวบ้านก็มาสมัครกันมากขึ้น ปัจจุบันมีสมาชิก 115 คนแล้ว"

นอกจากชาวบ้านจะช่วยกันดูแลป่ากันเองแล้ว ยังได้รับการสนับสนุนจากองค์กรระหว่างประเทศ "เซฟ เดอะ ซิลเดรน" เข้ามาจัดเก็บข้อมูลและร่วมพัฒนาหมู่บ้าน โดยเฉพาะปัญหาการตัดไม้ทำลายป่า ที่พยายามแก้ไขจนสามารถรักษาป่าให้เป็นป่าเหมือนเดิม

"อาสาสมัครต้องปฏิบัติหน้าที่อนุรักษ์ป่า ทั้งลาดตระเวน ออกตรวจ ระหว่างปฏิบัติงานห้ามดื่มสุรา ต้องเบิกอาวุธ ต้องแต่งชุดอนุรักษ์ ส่วนกฎระเบียบป่าชุมชน กำหนดไว้ว่า ห้ามตัดไม้ทุกชนิด ห้ามล่าสัตว์ทุกชนิด ห้ามจุดไฟเผาป่า ห้ามดึงเครือผัก และห้ามขุดสมุนไพร หากใครฝ่าฝืนจะต้องถูกปรับ 500 บาท รวมทั้งยึดของกลางไว้ ถ้าเป็นอาหารจะนำไปมอบให้เด็กเป็นอาหารกลางวัน แต่ถ้าเป็นต้นไม้ หรืออื่นๆ จะถูกนำมาประมูลขายเพื่อนำเงินเข้ากองทุนของกลุ่ม อาสาสมัครเข้าเวร ตั้งแต่ 08.00-16.00 น. นอกจากนี้สมาชิกต้องช่วยกันปลูกป่าเพิ่มทุกปี" ถนอม มาหมอบ ประธานกลุ่มอนุรักษ์ป่าชุมชนบ้านเขาดินคนปัจจุบันเล่า

ถึงปัจจุบันถือว่าสามารถฟื้นฟูความอุดมสมบูรณ์ให้ป่าบ้านเขาดินได้ระดับหนึ่ง ชาวบ้านสามารถเข้าไปหาของป่ามากินมาขายได้ วันหนึ่งๆ ขายได้ไม่ต่ำกว่า 400-600 บาท เงินส่วนนี้นอกจากเป็นทุนในการดำรงชีพเลี้ยงครอบครัวแล้ว ส่วนหนึ่งนำไปใช้บำรุงป่า

และพอเข้าเดือนเมษายน คณะกรรมการจะประกาศปิดป่าไม่ให้คนนอกเข้ามาเก็บผัก เพื่อให้ผักเจริญเติบโต ออกยอดและขยายพันธุ์

การจัดการป่าชุมชนบ้านเขาดิน เป็นองค์ความรู้ของชาวบ้านที่ผ่านการลองผิดลองถูกมาจนได้แนวทางที่เหมาะสม ผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมอย่างสมบูรณ์ และเป็นแนวทางการดูแลตนเองและธรรมชาติที่น่าสนใจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการนำป่าชุมชนเข้าสู่ระบบกฎหมาย ควรจะนำองค์ความรู้ของชาวบ้านเขาดินมาศึกษาเป็นตัวอย่างเพื่อขยายสู่ชุมชนอื่นต่อไป

แหล่งที่มา : www.matichon.co.th

 
 
 
 
     
         
 
49 พระราม 6 ซอ�?30 พญาไ�?กรุงเทพมหานคร 10400 เบอร์โทรศัพท์ : 0-2278-8400-19 หรือ E-mail : info@deqp.mail.go.th
สอบถามข้อมูลสิ่งแวดล้อ�?: 0-2278-8444 หรือ E-mail : callcenter@deqp.go.th
สงวนลิขสิท��ิ์ �?�? 2550 ตามพระราชบัญญัติลิขสิท��ิ์ �?�? 2537 กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อ�?/div>
by TRECONWEBSITE